Een fiscaal AI-antwoord ziet er verzorgd uit. Onder de conclusie staat een link naar een echte overheidspagina. De link werkt, de titel past bij het onderwerp en de pagina bevat het gebruikte trefwoord. Kunt u de conclusie nu overnemen in uw werknotitie?

Daarvoor ontbreekt nog een controle. U moet kunnen aanwijzen welke passage de bewering ondersteunt en of de voorwaarden uit die passage ook in het antwoord staan. Een verwijzing helpt pas als de stap van bron naar conclusie te volgen is.

De CNIL beschrijft dat generatieve AI plausibel ogende, onjuiste antwoorden kan produceren. Ze waarschuwt ook voor beslissingen die op onvoldoende gecontroleerde uitvoer rusten. Die beperking blijft relevant wanneer een antwoord verwijzingen bevat. Lees de uitleg van de CNIL als achtergrond bij de werkwijze hieronder.

Stel een medewerker een eenvoudige controlevraag. Welke concrete bewering uit dit antwoord wilt u gebruiken? Zonder die afbakening wordt broncontrole al snel het vluchtig bekijken van een lange pagina. Dat levert weinig zekerheid op over de zin die uiteindelijk in een advies terechtkomt.

Begin met één bewering per controle. Een antwoord kan tegelijk iets zeggen over een uitzondering, een termijn en een voorwaarde. Een bron die de uitzondering bevestigt, hoeft de andere onderdelen nog niet te ondersteunen. Beoordeel die verbanden afzonderlijk voordat u ze weer in één redenering samenvoegt.

Zet de bewering naast de passage

Neem een volledig fictief AI-antwoord dat stelt dat een bepaalde werkwijze in alle gevallen kan worden gebruikt. De verwijzing leidt naar een echte tekst waarin die werkwijze slechts bij enkele beschreven omstandigheden aan bod komt. Het probleem zit dan in de uitbreiding van het bereik.

Open de oorspronkelijke publicatie en lees de zin waarnaar wordt verwezen met de alinea ervoor en erna. Zoek uit wie iets mag doen, onder welke omstandigheden en voor welk onderdeel van de vraag. Schrijf de gevolgtrekking daarna in uw eigen woorden op. Als de bron die formulering niet draagt, moet de werknotitie smaller worden of heeft u aanvullend onderzoek nodig.

Vraag de assistent eventueel om de gebruikte passage aan te wijzen. Behandel ook dat antwoord als iets om te controleren. De aangewezen tekst moet op de oorspronkelijke pagina terug te vinden zijn. Een door het model gepresenteerd citaat is op zichzelf geen bewijs dat de bron die woorden bevat.

Volg de AI-bewering naar de oorspronkelijke passage, de voorwaarden en de beoordeling voor het dossier
Een werkende link is één onderdeel van de controle.

Zoek de voorwaarde die uit de samenvatting verdween

Een echt voorbeeld van begrenzing staat in de verduidelijking van een kennisgroepstandpunt over box 3 van 3 november 2026. De Belastingdienst benadrukt daar dat een uitspraak over een rente binnen de beschreven situatie niet als algemene zakelijke rente voor alle gelieerde vorderingen en schulden bedoeld is. Zie het officiële bericht.

In een korte AI-samenvatting kunnen juist de voorwaarden verdwijnen die het antwoord begrenzen. Beoordeel daarom ook de woorden die een conclusie afbakenen. Wie alleen het percentage of het trefwoord controleert, mist het verband waarin dat gegeven wordt gebruikt.

Voor een eigen dossier vraagt u vervolgens of die voorwaarden bij de feiten passen. De werkwijze voor die vergelijking staat uitgebreider in ons artikel over kennisgroepstandpunten. Hier controleert u eerst of het AI-antwoord de inhoud van zijn bron zorgvuldig weergeeft.

Maak onzekerheid zichtbaar in de werknotitie

Een onbereikbare bron is een open controlepunt. Hetzelfde geldt voor een verwijzing die naar een ander document leidt of voor een passage die u niet kunt terugvinden. Laat in de notitie zien welk onderdeel nog niet is bevestigd. Daarmee voorkomt u dat de nette opmaak van het antwoord de onvoltooide controle verbergt.

Leg naast de conclusie kort vast wat u wel hebt vastgesteld. Bijvoorbeeld dat de publicatie bestaat en de gestelde voorwaarde noemt, maar dat nog onderzocht moet worden of die voorwaarde bij het dossier past. Dat is veel preciezer dan een algemeen label dat het antwoord is nagekeken.

Houd de originele vraag en relevante uitgangspunten bij de beoordeling. Een antwoord op een vraag over een ander tijdvak of een andere rechtsfiguur kan inhoudelijk correct zijn en toch ongeschikt voor uw werknotitie. De kwaliteit van de tekst en de bruikbaarheid voor uw vraag zijn twee afzonderlijke beoordelingen.

Een reviewnotitie bevat de bewering, vindplaats, beoordeling en nog openstaande controle
Een ontbrekende bevestiging krijgt een eigen plaats in de notitie.

Laat een collega de redenering overnemen

Geef een reviewer de bewering, de bronpassage, de vindplaats en uw toelichting op de relevante voorwaarden. Vraag of die collega zonder de oorspronkelijke chat kan volgen waarom de bron de bewering ondersteunt. U test daarmee de overdraagbaarheid van het onderzoek.

Bewaar de gecontroleerde redenering op de plek waar uw kantoor de inhoudelijke beoordeling vastlegt. Een lange chat is moeilijk te gebruiken als de lezer zelf moet raden welke van de voorlopige antwoorden uiteindelijk is aanvaard. Maak zichtbaar welke formulering na controle overeind bleef.

Een bruikbare bronverwijzing brengt uw collega terug naar de precieze reden voor een conclusie. Dat is ook de maatstaf voor AI-ondersteund onderzoek. De assistent kan het zoeken en vergelijken helpen organiseren. De dossiernotitie moet laten zien wat er werkelijk is gevonden en beoordeeld.

Bronnen

Coverfoto: Andrew Neel op Unsplash. Diagrammen: eigen illustraties van FactBase.

Fiscaal onderzoekAI in de fiscale praktijkBroncontrole